Có những thứ ta mua bằng mắt. Và có những thứ ta phải mua bằng niềm tin. Bó rau ở chợ sớm, con cá ngoài bến, vỉ thuốc trong tủ kính — với tôi, những thứ nuôi sống một gia đình Việt hầu hết thuộc loại thứ hai.
Người mua không nhìn thấy cánh đồng nơi bó rau lớn lên. Không nhìn thấy khoang lạnh của chuyến xe, không nhìn thấy dây chuyền của nhà máy. Họ chỉ có một thứ để dựa vào — lời của người bán. Nguồn gốc, xét cho cùng, là một lời hứa.
Vì sao tôi quan tâm — rất thật
Tôi không viết về truy xuất nguồn gốc như một người đứng ngoài. Tôi hiện phụ trách kinh doanh Văn phòng Đà Nẵng của Trung tâm Công nghệ và Dịch vụ Số SPT (SST) — đơn vị vận hành Strace, nền tảng truy xuất nguồn gốc kết nối quốc gia tại txng.spt.vn. Công việc mỗi ngày của tôi là ngồi với những người làm ra sản phẩm, và giúp họ trả lời một câu hỏi rất cũ bằng một công cụ rất mới: làm sao để người mua tin mình?
Ở Lĩnh Nam, tôi từng viết rằng an sinh là hạ tầng, và một chuỗi cung ứng tử tế chính là hạ tầng của bữa cơm. Truy xuất nguồn gốc, với tôi, là mảnh ghép còn thiếu của mạch suy nghĩ ấy. Chuỗi cung ứng đưa bó rau đi từ cánh đồng đến mâm cơm; truy xuất nguồn gốc đưa sự thật về bó rau đi trọn cùng chặng đường đó.
Pháp luật chỉ luật hoá một điều tử tế vốn có
Điều làm tôi tâm đắc khi đọc kỹ hành lang pháp lý về truy xuất nguồn gốc là: nhà nước không phát minh ra một nghĩa vụ mới. Nhà nước chỉ luật hoá một điều tử tế mà người bán hàng đàng hoàng nào cũng đã tự hứa với khách của mình.
Lộ trình ấy đi từng bước, chắc như một lời hẹn. Thông tư 02/2024/TT-BKHCN đặt nền móng về quản lý truy xuất nguồn gốc và Cổng thông tin quốc gia. Luật 78/2025/QH15 — Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hoá sửa đổi — có hiệu lực từ 01/01/2026, chính thức luật hoá yêu cầu truy xuất; tôi thích cách người ta gọi tem truy xuất là “hộ chiếu số của sản phẩm”. Nghị định 37/2026/NĐ-CP quy định nghĩa vụ đăng ký kết nối với Cổng quốc gia từ 01/07/2026. Và từ 01/01/2027, nhóm hàng ưu tiên — thực phẩm, nông sản, dược — phải truy xuất đầy đủ.
Một sản phẩm muốn ra thế giới cần hộ chiếu. Một bó rau muốn bước vào lòng tin của người mua — cũng vậy.
Một con tem, một cánh cổng
Strace là cách chúng tôi ở SST tham gia vào câu chuyện đó. Ngày 16/7/2026, nền tảng tại txng.spt.vn được Trung tâm Mã số, Mã vạch Quốc gia (NBC) xác nhận kết nối chính thức với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia — Giấy xác nhận số 03/26/NBC-SPT. Nói cách khác: dữ liệu doanh nghiệp khai trên Strace không nằm trong một cuốn sổ riêng của ai, nó nói chuyện được với hệ thống chung của quốc gia, có giá trị đối chiếu và hậu kiểm.
Với người làm kinh doanh, đó là sự khác nhau giữa tự khen mình và được xác nhận. Lời hứa nào cũng cần một người làm chứng.
Vậy chúng ta làm gì?
Ba điều tôi tự nhắc mình, và cũng là ba điều tôi nói với mỗi doanh nghiệp tôi gặp:
- Đừng chờ hạn chót. Mốc 01/07/2026 đã ở sau lưng, mốc 01/01/2027 đang ở trước mặt. Làm truy xuất khi thị trường đòi hỏi thì là chi phí; làm trước khi thị trường đòi hỏi thì là uy tín.
- Bắt đầu từ dữ liệu thật. Con tem chỉ là mặt giấy; giá trị nằm ở chuỗi sự kiện phía sau — ai trồng, ai thu, ai chở, ai đóng gói. Ghi thật, ghi đủ, ghi từ đầu.
- Coi con tem là một kênh nói chuyện với người mua, không phải một thủ tục với cơ quan quản lý. Mỗi lần khách quét mã là một lần mình được kể câu chuyện sản phẩm — bằng chứng cứ, không bằng quảng cáo.
Lời cuối
Tôi tin chuyển đổi số, ở tầng sâu nhất, không phải chuyện công nghệ — nó là chuyện phục dựng lòng tin ở quy mô lớn. Ngày xưa, người bán và người mua nhìn mặt nhau ở chợ làng; lời hứa được giữ bằng danh dự của một cái tên. Hôm nay chuỗi cung ứng dài hơn, những gương mặt xa nhau hơn, nên lời hứa cần được giữ bằng dữ liệu. Công nghệ không thay thế sự tử tế — nó chỉ giúp sự tử tế đi xa hơn. Mà không ai đi xa một mình: một con tem đến tay người mua là công sức của người trồng, người chở, người đóng gói, người viết phần mềm, và cả những người soạn luật.
Nguồn gốc là một lời hứa. Phần còn lại — là giữ lời.